Pages

Sunday, January 17, 2016

Değişen CFO Tanımı

CFO, İngilizce'si chief financial officer olan ünvanın kısaltmasıdır. Türkiye'de, mali işleri direktörü, mali grup başkanı, mali işler koordinatörü, mali işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı gibi Türkçe ünvanlarla temsil ediliyor. Bu görev, az sayıdaki Türk şirketinde anlamına uygun çalışma koşullarını buluyor. Bu görevin, değişen iş koşullarına uygun olarak değişen tanımlaması ve Türkiye'deki şirketlerin büyük bir bölümünün küresel boyutlu değişimlerin gerisinde kalması bu görevin yeni tanımlamasıyla Türkiye'deki şirketlerin operasyonel yapıları arasındaki uyumsuzlukları açıklayabiliyor.

CFO, eskiden sadece mali işlerle ilgili konularda, yani muhasebe, finans ve bütçe departmanlarının organizasyonundan ve koordinasyonundan sorumlu idi. Ancak, zaman içinde artan rekabet koşullarıyla şirketlerin kar marjları daralmaya başladı. Bu gelişme, şirketlerin maliyet ve masraf kontrollerine daha hassas bir şekilde eğilmelerini zorunlu kıldı.

Değişen ve zorlaşan piyasa koşulları, CFO görevinde olan kişilerin satın alma ve satış ile ilgili olarak operasyonlardan gelen verileri yorumlayan değil, operasyonlarla ilgili karar mekanizmalarının içinde yer alarak ortaya çıkacak verileri etkileyen roller üstlenmelerini gerektirdi. Bu değişen görev tanımlaması nedeniyle mali konularla ilgili raporlamalarda önemli değişiklikler yapılması da bir ihtiyaca dönüştü. Geçmişi yorumlayarak geleceğe yönelik planlamaları öne çıkaran iş planlarının üretimi gereği doğdu. Buradaki planlamadan kastım, yıllık bütçeler değil, şirketlerin geleceğe yönelik vizyonlarıyla mali yapılarını uyumlu bir şekilde analiz ederek geliştirdikleri uzun vadeli iş planlarıdır.

Geçmişi yorumlamak ve sadece bir yıllık bütçeyle geleceğe bakmanın ötesine geçen iş tanımı nedeniyle CFO'lar şirket operasyonlarının içinde roller üstlenmeye başladılar. Mali verilerle donanmış olarak dahil oldukları operasyonel karar süreçlerinde uzun vadeli planlamanın eskiye göre daha önemli bir unsuru haline geldiler. Çünkü, operasyonların detaylarını bilmeden vizyon sunabilmeleri imkansızdı. Oysa, taşıdıkları görev nedeniyle şirketin tüm rakamsal detaylarına hakimdiler.

Yukarıda dile getirilen değişim süreçleri nedeniyle CFO'ların artan görev ve sorumlulukları iki konuda desteklerinin güçlenmesini zorunlu hale getirdi: insan kaynağı ve teknoloji.

Değişimin temelinde, bir şirketin adeta istatistik enstitüsü görevini gören muhasebe departmanları var. Geleceğe yönelik stratejilerde söz sahibi olan satın alma ve satış operasyonları içindeki karar mekanizmalarında yer alan CFO için muhasebe departmanından çıkan verilerin temel muhasebenin ötesinde, yönetim muhasebesi çalışmalarına katkı sunabilecek bir formatta üretilmesi bir zorunluluk halini aldı. Bunun için, bir şirketin hesap planının ihtiyaçlara uygun şekilde detaylandırılması ve alt kırılımlara ayrılması gerekiyor. Bu aşamada, muhasebe yazılım programlarından yararlanılması önemli bir noktayı ifade ediyor.

Yazılım ve donanım teknolojileri günümüzde önemli ölçüde gelişmiş durumda. Ancak, insan kaynağı için aynı şeyi söylemek gelişmekte olan ülkeler için çok zor. Muhasebe departmanları, bilanço ve gelir tablosu üretmek ve bu çok temel verileri üretmenin ötesinde yönetim muhasebesi çalışmalarına katkı sağlayacak veri üretmek konusunda son derece muhafazakardır. Geleneksel olarak, vergi dairelerine vergi beyannamesi verme görevinin ötesine geçmek istemeyen yaklaşımları söz konusudur. Muhasebe fonksiyonunu geleneksel yaklaşımların ötesine götürmeye istekli muhasebeciye çok az rastladım. Fakat, CFO'ların sorumlulukları değiştiğine göre, kendilerine bağlı olan tüm departmanların ve çalışanların da bu değişime ayak uydurması gerekiyor. Sadece bilanço ve gelir tablosu ile analiz yapmak hiçbir analiz yapmamakla neredeyse eşdeğerdir.

Organizasyonel davranış, bir şirketin vizyonu ve misyonu doğrultusunda ortaya konan hedeflere uygun olarak tüm departmanların ve çalışanların organizasyon şemasının tepesinden dip noktasına kadar her kademede ortak amaca hizmet eden çalışma metotlarını ve davranış modellerini ortaya koymalarıdır. Bir CFO, yönetimindeki kadroları şirketin istenen organizasyonel davranışına uygun noktaya getirmekle görevlidir. Ancak, değişimin sadece teknik değil, sosyolojik bir olgu olduğunu da bilerek yönetim refleksleri ortaya koymak ve psikolojik yönetimi de yapmak zorundadır. Kendisiyle çalışan kadrolarda değişime niyetli olanları ve olmayanları çok iyi anlamak ve ayırmak zorundadır.

Her firma için mali konularla ilgili departmanların varlığı bir zorunluluktur ama her firma için bir CFO gerekli midir? Bu sorunun cevabı, bir şirketin organizasyonunun ne kadar sofistike olduğuna bağlıdır. Özellikle, satış operasyonlarının arkasında karmaşık satın alma fonksiyonları bulunan şirketlerde CFO'ların günümüzdeki görev tanımlarına uygun organizasyonel yapılar bulunabiliyor. Doğal olarak, gelişmiş ülkelerin şirket yapıları yenilenmiş olan CFO görevi tanımlamasına çok daha uygun bir ortam sunabiliyor.

Kısaca, operasyonların karar süreçlerinde olmayan CFO'lar bugünün koşullarında görevlerinin hakkını veremiyorlar. Dünya'da önemli bir tedarik zinciri devrimi gerçekleşti. Mali konularla operasyonların birbirlerini besleme zorunluluğu da bu süreç içinde ortaya çıktı. Maliyet ve masraf kontrolleri, bu süreçlerde çok önemli birer fonksiyon haline geldiler. Yeni CFO tanımlaması da o dönemde gelişti.

Arda Tunca
(İstanbul, 17.01.2016)