Pages

Sunday, December 6, 2015

Petrol Fiyatında OPEC Devre Dışı

OPEC, 2011 yılından bu yana petrol üretimi konusunda herhangi bir önemli karar almamış durumda. Kartel, giderek azalan önemiyle Dünya'nın petrol üretiminin 1/3'ünü karşılar durumda. Petrol fiyatlarına yön vermek ve gelişen talep koşullarına göre arz miktarını belirlemek konusunda eski gücünden çok uzakta.

OPEC'in öneminin azalmasında ya da arz miktarını düşen fiyatlara rağmen kısamamasında şu etkenler öne çıkıyor:
  1. ABD'nin Dünya'nın en önemli petrol üreticilerinden biri haline gelmiş olması.
  2. Rusya gibi önemli bir petrol üreticisinin OPEC üyesi olmaması.
  3. ABD ve Rusya'nın OPEC'e rakip olduğu bir konumda, arzın kısılmasıyla beraber OPEC üyelerinin zayıfladığı ülkelere ABD ve/veya Rusya'nın girebilecek olması.
  4. ABD ambargosuyla ekonomisi çok zayıf bir noktada olan İran'ın üzerinden kalkacak olan ambargoyla petrol satışından yararlanmak isteyecek olması ve herhangi bir arz kısıntısını kabul etmeye yanaşmaması.
OPEC üyesi ülkeler, Endonezya'yı da üye olarak yeniden kabul ederek 4 Aralık günü Viyana'da toplandılar ve üye ülkelerin bazılarının petrol bakanlarının ifadeleriyle amaçsız ve gereksiz bir toplantıyı geride bıraktılar.

Yukarıda saydığım dört madde nedeniyle OPEC üyeleri kendi içlerinde rekabet etmek zorunda kalıyorlar. Arz kısıntısı ile petrol fiyatlarını önemli ölçüde yukarı taşıyabilecekleri güçten mahrum durumdalar. Küresel talep yetersizliği de gelinen bu sonuçta çok önemli bir etken elbette. Bu şartlar altında, arz kısıntısı OPEC üyeleri için herhangi bir olumlu sonuç ortaya koymayacaktır. Zaten, bu nedenle arz ile ilgili bir karar alamıyorlar.

OPEC üyesi ülkelerin günlük petrol üretimi 31.5 milyon varil. Günlük talebe göre, 2 milyon varile varan fazla üretim söz konusu. İran'ın Dünya piyasalarına 2016'da girmesi olasılığı ile en az 1 milyon varillik bir arz daha yaratılacağı tahmin ediliyor. Dünya'nın en büyük enerji tüketicisi olan Çin'in büyüme hızının %7'nin altına inme eğiliminde olduğu bir ortamda arz kısıntı işe yarayabilir ama petrol piyasasında OPEC üyeleri ve diğerleri ayrımıyla oluşan ve artan rekabet koşulları nedeniyle OPEC açısından arzı kısmanın bir anlamı kalmamış bulunuyor. Herkes piyasa payı kapmak derdinde.

Mevcut petrol fiyatlarıyla pek çok OPEC üyesinin bütçelerini tutturabilmeleri mümkün değil. Çünkü, petrol gelirlerine aşırı ölçüde bağımlılar. Arz fazlası nedeniyle düşen fiyatlar, OPEC ekonomilerini zorluyor.

Görünen o ki, OPEC petrol fiyatının temel belirleyicisi olmak konusunda devre dışı kaldı. Gücünü yeniden artırması için küresel ekonomik koşulların öncelikle çok ciddi bir şekilde düzelmesi gerekiyor. Yakın vadede böyle bir olasılık yok. Petrol fiyatlarının düşük seyretmesi nedeniyle petrol üreten ülkelerde herhangi bir üretim aksaması da olmadı. IŞİD'in etkisiyle arzda sorun yaşanabileceğini düşünmüştük ama herhangi bir sorun yaşanmadı.

Düşük petrol fiyatları koşullarına devam edilecek. Brent için $40-50 aralığı bu koşullarda orta vadede normal sayılabilecek bir aralık. Dışına çıkmak için temel bir başka değişiklik olması gerekiyor. Temel bir değişiklik şimdilik ufukta yok.

Arda Tunca
(İstanbul, 06.12.2015)