Pages

Monday, August 24, 2015

Kara Pazartesi: Piyasalarda Zincirleme Reaksiyonlar ve Nedenleri

Kara pazartesi olarak tarihe geçen 24.08.2015 tarihi bir sürpriz olmadı. Beklediğim bir gelişme idi. Bu sitede, bu sonucun nedenleri sayılabilecek konuları ve gelişmeleri çok sayıda yazıda ele aldım.

Ekonominin kuralları değişmiyor. Ekonomik değişkenlerin arasındaki ilişkilerin karmaşıklığı ortaya çıkan sonuçların açıklanmasını zorlaştırıyor. Özellikle, beklentilere dayalı parametre oluşumları nedeniyle - ki ekonomik verilerin günümüz koşullarında ortaya çıkışında eskiye göre çok daha büyük rol oynuyor - sebep ve sonuç ilişkilerinde zaman kaymaları meydana geliyor. Bu zaman kaymaları, teorik kurallarda da değişiklik olduğu yönünde yanlış bir algıya sebep oluyor. Oysa, kural değişikliği yok.

Analizlerde, varsayım hataları, eksiklikleri ya da fazlalıkları söz konusu olabilir. Bu da doğaldır. Doğru varsayımların hepsini bir analizde sıralayabilmek, ekonomi gibi sosyal bilimlerde değişken sayısının sonsuz olduğu savını fazlasıyla ispat eden bir bilim dalında mümkün değil. Varsayım yoluyla gerçekleşmeyi doğru tahmin edememek mantıksal kurguda hata olduğu anlamını taşımaz.

Piyasalar, zincirleme bir reaksiyon ortaya koydu. Bu reaksiyonları sıralayacak olursak:
  1. Düşük büyüme ortamının sürmesi ve uzaması.
  2. Düşük büyümenin ve hatta bazı ekonomilerde negatif büyümenin yarattığı talep yetersizlikleri.
  3. Talep yetersizlikleri nedeniyle başta enerji emtiaları olmak üzere, tüm emtia fiyatlarında meydana gelen düşüş.
  4. Yukarıdaki üç maddenin bir sonucu olarak Çin'de %13-14 seviyelerinden %7 civarına düşen büyüme.
  5. Yukarıdaki dört maddenin etkisiyle emtia fiyatları düşüşlerinin baş göstermesi ve bu durumdan olumsuz etkilenen emtia bağımlısı ülkelerin düşen ve hatta bazılarında negatif büyüme alanına giren ekonomik performansları.
  6. Hem ithalata, hem de emtia üretimine bağımlı ülkelerde yaşanan kur değişimleri nedeniyle oluşan stagflasyon (örneğin: Rusya).
  7. Büyüyemeyen küresel ekonomiye rağmen ihracatı artırmaya çalışmak için girişilen kur savaşları.
  8. Yukarıdaki tüm maddelerin piyasaları getirdiği algı, düşünce ve kanı sonunda tüm piyasaların çöküşü.
Bu sekiz madde, 24 Ağustos 2015 tarihine gelinirken yaşanan zincirleme piyasa reaksiyonlarının özeti. Bugüne neden gelindi? Çok yazdık, çizdik, anlattık ama kısaca yine özetleyelim:
  1. 2008 ile başlayan krize karşı sadece merkez bankalarının niceliksel genişlemeleri ile çare aranmış olması. Bunun sonucu olarak, reel sektörlerdeki üretime dayalı olmayan bir hisse senedi şişkinliğinin yaratılmış olması.
  2. Finans piyasalarına ilişkin küresel düzenlemelerin, ortaya çıkma, risk yaratma ve bulaşma olasılıklarını en azından hafifleten özellikleri taşımakta çok yetersiz kalması. Tedrici olarak, bazı yasal düzenlemelerle açığa satış, spekülatif amaçlı borçlanma gibi yöntemlerin üzerine gidilmeliydi ve bu, sular nispeten durgunken yapılmalıydı.
  3. Merkez bankalarının kısa vadeli önlemleri, yapısal reformlara yönelik zaman kazanma amaçlı olarak kullanılmadı. Yapısal reformlar yapılmadı.
  4. G8, G20 gibi platformlarda, hem finansal düzenlemeler, hem de yapısal değişimler için çalışma eşgüdümü sağlanamadı. Bu toplantılar, küresel ekonomik sorunlar karşısında sadece dilekler ve temenniler ile sonuçlanarak son derece verimsiz ve yetersiz kaldı.
  5. Euro Bölgesi ve Japonya, "para ve maliye politikalarında uyum" gibi son derece temel bir makro ekonomik kavramı göz ardı ederek ekonomilerini boğdular.
24 Ağustos'u kara pazartesi olarak tarihe geçiren günlere yukarıdaki özette aktardığım gibi gelindi. Her başlığın detaylarına başka yazılarda değindim. Bu yazı, o detayların genel bir sonucudur.

Arda Tunca
(İstanbul, 24.08.2015)