Pages

Tuesday, July 8, 2014

Fonlama Faizi Uygulaması

Son haftalarda, TCMB'nin faiz politikasına ilişkin çok sayıda soru sorulduğunu gözlemlemekteyim. Merak edilenlerin başında "faiz koridoruna ne oldu" sorusu geliyor. Faiz koridorunun kaldırılmadığını hemen belirteyim. Ancak, para politikası uygulamasının bazı detaylarında değişiklikler olduğu için faiz koridorunun kaldırıldığı yönünde bir algı oluşmuş olabilir. Son dönemdeki TCMB uygulamalarına bakınca, bu algının özellikle reel sektör kanadında mantıklı bir dayanağı olduğunu söyleyebilmek mümkün.

Faiz koridoru %8-%12 aralığında. Geçtiğimiz yıl 23 Temmuz'daki TCMB kararıyla koridorun aralığı %3.5-%7.25 olarak belirlenmişti.

Bankacılık sisteminde oluşan atıl fonların TCMB'ye gecelik borç olarak verilmesini sağlayan fiyat bugünlerde %8 düzeyinde. Ancak, bu fiyattan TCMB'nin piyasadan borçlanması 2014 yılı içinde bugüne kadar sadece 6 kez kullanıldı. Bu piyasa çok nadir çalışıyor.

TCMB'nin günlük bazda fon açığına düşen bankalara borç vermek için kullandığı gecelik azami fiyat ise yine bugünlerde %12 seviyesinde. Ancak, piyasa yapıcısı olan bankalara uygulanan faiz oranı %11.50 düzeyinde.

TCMB, 28 Ocak'ta gerçekleştirdiği olağanüstü Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı sonrasında diğer bir fonlama yöntemi olan bir haftalık repo ihalesiyle bankalara para vermeye yöneldi. Bu bir haftalık repo ihalesindeki faizin diğer adı politika faizi. 28 Ocak'ta politika faizi %4.5'tan %10'a yükseltildi. Bu oran daha sonra %9.50'ye ve son olarak 24 Haziran'da %8.75'e çekildi. 28 Ocak'tan bu yana bankacılık sisteminin fonlanması çok büyük oranda politika faizi kullanılarak bir haftalık repo ile sağlanıyor. Diğer bir ifadeyle, faiz koridorunun borç verme faizi olan %12 oranı çok düşük bir fonlama miktarı ile gerçekleştiriliyor.

TCMB'nin kullandığı fonlama yöntemleri ve her birinin faiz oranı hesaba katılarak ağırlıklı ortalama bir fonlama maliyeti hesap edildiğine ve çok büyük bir ağırlıkta bir haftalık repo ihalesi ile piyasanın likiditesi ayarlandığına göre, ağırlıklı ortalama fonlama faizi de politika faizine ya eşit ya da çok çok yakın bir seviyede oluşuyor. Nitekim, politika faizi %9.50 iken ağırlıklı ortalama fonlama faizi sürekli %9.50 civarında seyretmişti. Bugünlerde ise %8.75 civarında seyrediyor. Neden? Çünkü, piyasanın fonlanması büyük ölçüde bir haftalık repo faizi olan %8.75 ile gerçekleştiriliyor.

TCMB'nin her cuma günü düzenlediği bir ay vadeli repo ihalesi de mevcut ama bu noktadan fonlama Kasım 2013'ten beri yapılmıyor. Bu noktadan fonlama yapılan dönemlerde faiz koridoru kullanılmıyordu ve faiz ihalelerde serbestçe belirleniyordu. Bankalar, portföylerindeki menkul kıymetleri (tahvil, bono, hisse senedi, v.s.) teminat olarak TCMB'ye veriyorlardı ve böylece bir aylık bir fonlama sağlıyorlardı.

TCMB, 28 Ocak itibariyle ağırlıklı olarak fonlama yaptığı noktayı politika faizi olarak belirlediği için faiz politikasına ilişkin uygulamalar piyasa tarafından daha kolay anlaşılabilir bir hal aldı. Bu arada, koridor bir yere gitmedi. Yerinde duruyor ama kullanılmıyor.

Piyasalarda ortaya çıkabilecek ani değişimler karşısında kullanımına ihtiyaç duyulabileceği gerekçesiyle uygulamadan kaldırılmış değil. Piyasanın likidite koşulları bugün için bir haftalık reponun kullanılmasını gerekli kılıyor. Böylece piyasa, daha kolay anlaşılır bir para politikası yapısına geçildiğini düşünüyor ama işin aslı öyle değil.

Uygulamalar, piyasada ortaya çıkabilecek ihtiyaçlara göre değişir.

Arda Tunca
(İstanbul, 08.07.2014)