Pages

Tuesday, December 10, 2013

Güncellenmiş Fonlama ve Faiz

Merkez bankalarının görev ve misyonları üzerine çok tartışma yapılıyor. Oysa, çok tartışacak bir şey yok. Çünkü, merkez bankalarının görev ve fonksiyonlarının tanımı son derece net. Ancak, 2008 kriziyle başlayan süreçte para politikalarının bir kurtarıcı gibi görülmesi, merkez bankalarının ekonomideki rolü üzerine yanlış algıların ortaya çıkmasına neden oldu. Merkez bankalarından, sahip oldukları görev ve misyonun ötesinde çözümler umut edilir hale geldi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da 2008 sonrasında yaşanan süreçte, yanlış algılanmadan nasibini aldı ama küresel kaynağın krizinde yer alan merkez bankaları kadar temel işlevleri konusunda tartışmaların odak noktasında yer almadı.

TCMB, piyasa fonlaması ve bu fonlama sonucu ortaya çıkan faiz oranları nedeniyle ve bağımsızlık konusunda sıkça sorgulanır hale gelmekten dolayı çok eleştirildi.

TCMB'nin faiz politikası yapısını anlamakta çok sayıda kişi ve kurumun zorlandığını tespit ederek, Fonlama ve faiz başlıklı bir yazı yazdım (http://ardatunca.blogspot.com/2013/07/fonlama-ve-faiz.html). Bu yazıyı, 2013'ün son günlerini geçirmekteyken ve bu hafta içinde TCMB'nin 2014 yılına ilişkin programını öğrenmeden önce, Temmuz ayında yazdığım yazının sadece bir güncellemesini yapmak için kaleme aldım. Yani, yazı yeni değil ama veriler haliyle değişti.

23 Temmuz tarihli Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında faiz koridorunun üst bandı %6.50'den %7.25'e yükseltildi. 20 Ağustos'ta ise %7.75'e çıktı. Alt bant ise 16 Mayıs tarihinde %4'ten %3.50'ye indirildi ve halen aynı seviyede duruyor.
 
TCMB, bankacılık kesimini fonlarken, aşağıdaki yöntemleri kullanıyor. Ancak, aşağıda üçüncü sırada yer alan bir aylık fonlama yöntemi 19 Kasım tarihli PPK'da uygulamadan kaldırılmıştır.
T.C.M.B.'nin Bankaları Fonlama Yöntemleri:
  1. TCMB, bankalara gecelik fonlama yapıyor. Gecelik fonlamayı yaparken iki tane yöntem kullanıyor. Ya tüm bankacılık sistemine faiz koridorunun üst bandı üzerinden para enjekte ediyor ya da sadece piyasa yapıcısı bankalara yönelik olarak faiz koridorunun içinde kalan bir orandan fonlama yapıyor. Sadece piyasa yapıcısı bankalara yönelik olarak fonlamada kullanılan oran %6.75. 23 Temmuz'dan önce %6.00 idi. TCMB, ek parasal sıkılaştırma uyguladığı günlerde piyasa yapıcısı bankalara da %7.75 ile fonlama yapıyor.
  2. TCMB, bir haftalık repo ihalesiyle bankalara para veriyor. Haftalık repo ihalesindeki faizin adı politika faizi. Bu oran önceden belli: %4.5. Yani, %3.5-%7.25 aralığının içinde bir oran.
  3. TCMB, her cuma günü bir ay vadeli repo ihalesi düzenliyordu. Yani bankalardan, tahvil, bono, hisse senedi, v.s. teminat olarak alıyor, bu teminat karşılığında fonlama yapıyordu. Bu faizin ne olacağını önceden bilinmiyordu. Faiz, ihale oluşuyordu. Bir ay vadeli repo ihalesinde faiz koridoru geçerli değildi. Buradaki faiz, ihalede serbestçe belirleniyor ve faiz koridoru kullanılmamış oluyordu.
  4. TCMB, bankaların günlük işlemlerini bitirdikten sonra oluşan ihtiyaçlarına yönelik olarak da, yani kendisine saat 16:00'dan sonra fonlama sağlamak amacıyla gelen bankalara %10.25 ile fonlama yapıyor. 23 Temmuz'da, bu oranı %9.50'den %10.25'e çıkardı. Saat 17:00'a kadar kullanılan bu oranın kullanıldığı yerin adı geç likidite penceresi.
TCMB, 19 Kasım tarihli toplantısının karar yazısında şu ifadelere yer verdi: Son aylarda yaşanan döviz kuru oynaklığına bağlı olarak enflasyon göstergelerinin bir süre daha hedefin üzerinde seyredeceği tahmin edilmektedir. Kurul, bu durumun fiyatlama davranışları üzerindeki etkilerinin sınırlandırılması için temkinli duruşun güçlendirilmesine ve para piyasası faiz oranlarındaki oynaklığın azaltılmasına karar vermiştir. Bu amaçla bir ay vadeli repo ihalelerine son verilmiştir. Böylelikle, bankalararası para piyasasındaki gecelik faiz oranlarının yüzde 7,75’e yakın seviyelerde oluşması sağlanacaktır. Kurul, enflasyon görünümü orta vadeli hedeflerle uyumlu olana kadar para politikasındaki temkinli duruşun korunması gerektiğini belirtmiştir.

%7.75 oranına dikkat! Aşağıdaki fonlama maliyetlerine gün bazında bir bakalım:
Tarih T.C.M.B. Gecelik Banka Fonlama Oranı Aylık Ortalama Haftalık Ortalama
13.11.2013      6,34    
14.11.2013      6,34    
15.11.2013      6,34       6,45       6,52
18.11.2013      6,60    
19.11.2013      6,62    
20.11.2013      6,46    
21.11.2013      6,58    
22.11.2013      6,60       6,49       6,57
25.11.2013      6,40    
26.11.2013      6,34    
27.11.2013      6,39    
28.11.2013      7,02    
29.11.2013      6,76       6,51       6,58
02.12.2013      6,70    
03.12.2013      6,67    
04.12.2013      6,62    
05.12.2013      6,59    
06.12.2013      6,65       6,65       6,65
09.12.2013      7,15    

%7.75 konusunu bir daha değerlendirelim. Yorum yok. Sadece, TCMB'nin ne dediğinin ve ne yaptığının rakamlarla gösterimidir bu yazı. 2014'e ilişkin para politikası açıklamaları öncesinde bir güncelleme yapmanın faydalı olacağını düşündüm.

Arda Tunca
(İstanbul, 10.12.2013)