Pages

Friday, August 24, 2012

Para-Maliye Politikaları Uyumu Dersi: F.E.D. Tutanakları ve Mali Uçurum

Euro bölgesi özelinde Avrupa ekonomilerinin kıvrandığı, Uzakdoğu ülkelerinde ekonomik faaliyetlerin yavaşladığı bir süreçte Amerikan ekonomisi dünyanın diğer coğrafyalarına göre daha olumlu bir gidişat içinde.

A.B.D.'nin gayrisafi yurtiçi hasılasının %70'i tüketim harcamalarından geliyor. Bu bilgi çerçevesinde, Temmuz ayında özellikle ikinci el konut ve perakende satışlarının artmasını olumlu göstergeler olarak değerlendirmek gerekiyor. Ayrıca, işsizlik verilerinin olumlu bir seyir içinde olması, endüstri üretimi ve tüketici güven endekslerinin yükselme eğilimine girmesi de diğer önemli olumlu sinyaller. Bu verilerin ışığında, S&P 500 endeksi 6 haftadır yükseliyor ve geçtiğimiz günlerde son 4 yılın en yüksek seviyelerinde gezindi.

A.B.D. ekonomisi ilk çeyrekte %2 ve ikinci çeyrekte %1.5'lik büyüme performansı gösterdi. Tahminler, 3. çeyrekte %1.8 ve 4. çeyrekte %2.1'lik oranların yakalanacağına işaret ediyor. Yani, büyüme cephesinde bu yılın ilk yarısındaki manzara kötü değil ve ikinci yarıyla ilgili beklentiler de şimdilik olumlu.

Bu yılın başından beri sürekli gündemde olan üçüncü parasal genişleme konusu bu hafta yeniden hararetli bir şekilde gündeme geldi. Amerikan merkez bankası F.E.D.'in 31 Temmuz-1 Ağutos tarihli toplantı tutanakları medya ile paylaşıldı ve üç tane önemli mesaj üçüncü parasal genişleme için bazı sinyaller verdi. Mesajlar şunlar:
  1. F.E.D., ekonomik verilerin kalıcı iyileşme göstermemesi halinde ekonomiye destek verecek genişleyici politikalara başvuracağını söylüyor. Burada vurgulanması gereken, "kalıcı" kelimesi. Yani, verilerin olumlu seyrinin süreklilik arz etmesi gerektiğini söylüyor F.E.D. Aksi takdirde, piyasaya destek olacak müdahaleleri yapacağının mesajını net bir şekilde veriyor.
  2. Diğer bir mesaj, 2014 yılı sonuna kadar düşük faiz politikasının sürdürüleceği. Düşük faiz politikası, ekonomiye destek veriyor ve bu sayede örneğin Temmuz ayında ikinci el konut satışları istihdamdaki olumlu gelişmelerle beraber bu piyasayı destekliyor.
  3. F.E.D., bankaların kendisinde tuttuğu rezervlere uygulanan faiz de dahil, ekonomiye destek sağlayacak tüm politika araçlarını gerekirse kullanacağını belirtiyor.
Kısaca, F.E.D.'in temel mesajlarından bir parasal genişlemenin daha olası olduğu anlaşılıyor ama tarih konusunda hiçbir ipucu yok. Zira F.E.D., kalıcı bir düzelmenin olup olmadığına bakacağını söylüyor.

F.E.D. tutanaklarını okuduktan sonra odaklanılması gereken başka bir nokta daha var. O da mali uçurum (fiscal cliff). Bu kavramın anlamı, Bush döneminde ekonomik faaliyetleri canlandırmak amacıyla uygulamaya sokulan vergi indirimleri ve devreye alınan kamu harcamalarına ilişkin sürenin yıl sonunda dolmasıyla ortaya çıkacak olumsuz etki. Yani, genişleyici bir maliye politikası uygulaması yeni bir karar alınmazsa yılsonunda sona erecek. Bu nedenle, Amerikan Kongre'sinin bütçe dairesi tarafından geçtiğimiz günlerde bir uyarı yapıldı. Uyarıya göre, mali uçuruma neden olunmaması için vergi indirimleri ve kamu harcamalarına ilişkin sürelerin uzatılması konusundaki belirsizliğin ortadan kaldırılması gerekiyor. Ayrıca, süre uzatımı yapılmazsa Amerikan ekonomisinde 2013 yılında %0.5'lik bir daralmanın meydana geleceği dile getiriliyor. Yani, bir resesyon uyarısı yapılıyor.

F.E.D., ekonomik verilerle ilgili kalıcılık ya da geçicilik konusunda bir hükme varmadan önce ekonominin maliye politikası tarafını da dikkatle izlemek zorunda. Dolayısıyla, maliye politikası tarafındaki mali uçurum endişesine yönelik ayrıntılar belirginlik kazanmadıkça yeni bir parasal genişlemeden söz etmek pek mümkün olamaz. Bir yandan verilerin seyri izlenecek, diğer yandan da ekonomik veriler üzerinde son derece büyük öneme sahip olacak maliye politikası uygulamalarına ilişkin kararlar beklenecek. Parasal genişlemenin başka bir şekilde uygulamaya sokulması mümkün değil.

Bazı veriler dalgalı bir seyir içinde olabilecektir. Örneğin, yeni bordro altına alınan işgücü sayısı ilk çeyrekte ayda ortalama 226,000 kişiyken ikinci çeyrekte 79,000 kişiye gerilemişti. İşsizlik maaşı başvuruları da dün açıklandı ve 372,000 kişi olduğunu öğrendik. Bir önceki veri 368,000 idi. Ancak, yılın başındaki rakamın 650,000-700,000 civarında olduğunu hatırlayacak olursak verinin büyük resimde olumlu bir ilerleme kaydettiği ama arada bir ufak olumsuzluk sinyalleri verdiği söylenebilir.

Dünyanın pekçok farklı bölgesine göre daha olumlu bir manzara çizen Amerikan ekonomisinde sermaye malları siparişlerinde ise hem Haziran hem de Temmuz aylarında sırasuyla %2.7 ve %3.4'lük düşüşler yaşandı. Bu veri, iş planlarının seyrine ilişkin bir gösterge niteliğinde. Dolayısıyla, diğer göstergelerdeki olumlu havanın iş dünyasının faaliyetlerine ilişkin kararları hemen etkileyebilmesi olası değil. İş dünyası da tüketim tarafındaki gelişmelerin ne kadar kalıcı olduğuna bakarak yatırımlarına yön verecek sonuç itibariyle.

Kısaca, kalıcılık konusunda hemen karar vermek mümkün değil. Biraz beklemek gerekecek ve mali uçurum ile ilgili politikalarda belirliliğin ortaya çıkması için sabredilecek. Dolayısıyla, parasal genişleme için de beklemek gerekiyor. Ay sonundaki Jackson Hole ve 12-13 Eylül tarihli F.E.D. toplantılarından mevcut durumu ve beklentileri devam ettirecek ifadeler çıkacaktır büyük ihtimalle.

A.B.D. hakkında en azından ekonomi konuşabiliyoruz. Euro cephesindeki haberler, kimin kime ne zaman ne dediğine dair bilgilerle magazinsel bir boyut kazanmış durumda.

Arda Tunca
(İstanbul, 24.08.2012)